Янгиликлар
30
Ta’lim krediti: talabalar uchun yaratilgan imkoniyatlar
Bugungi kunda oliy ta’lim olish yoshlar uchun muhim maqsadlardan biridir. Biroq ayrim oilalar uchun to‘lov-kontrakt mablag‘larini o‘z vaqtida to‘lash qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Shu sababli davlat tomonidan talabalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida ta’lim kreditlarini ajratish tizimi yo‘lga qo‘yilgan.
Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 18-avgustdagi 527-son qarori bilan ta’lim kreditlarini ajratish va qaytarish tartibi belgilangan. Ushbu tartib O‘zbekiston fuqarolariga oliy, o‘rta maxsus va professional ta’lim tashkilotlarida to‘lov-kontrakt asosida tahsil olish uchun kredit olish imkonini beradi.
Ta’lim kreditini kimlar olishi mumkin?
Ta’lim krediti, asosan, kunduzgi ta’lim shaklida bakalavriat va magistraturada to‘lov-kontrakt asosida tahsil olayotgan yoki o‘qishga qabul qilingan O‘zbekiston fuqarolariga beriladi.
Kredit olishda talabaning oila a’zolari, masalan, ota-onasi, aka-ukasi, opa-singlisi yoki turmush o‘rtog‘i ham birgalikda kredit oluvchi sifatida qatnashishi mumkin.
Biroq tabaqalashtirilgan to‘lov-kontrakt hamda ayrim boshqa bir martalik to‘lovlarni amalga oshirish uchun ushbu ta’lim krediti ajratilmaydi.
Kredit miqdori qanday belgilanadi?
Ta’lim kreditining miqdori talabaning to‘lov-kontrakt summasiga bog‘liq. Ikkinchi va undan yuqori bosqich talabalarida o‘qish ko‘rsatkichi, ya’ni GPA ham hisobga olinadi.
Agar GPA 3 dan past bo‘lsa, ta’lim krediti kontrakt summasining ko‘pi bilan 80 foizi miqdorida ajratiladi. Bunday holatda kontraktning dastlabki 20 foizi talabaning o‘zi tomonidan to‘lanadi.
Agar GPA 3 va undan yuqori bo‘lsa, ta’lim krediti kontrakt summasi miqdorida ajratilishi mumkin.
Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning ta’lim olayotgan a’zolari uchun esa alohida imtiyozlar mavjud. Xususan, belgilangan talablarga javob berilganda ta’lim krediti to‘lov-kontrakt summasi miqdorida ajratiladi.
Shuningdek, Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning oliy ta’limda tahsil olayotgan farzandlari GPA ko‘rsatkichi 3,5 va undan yuqori bo‘lsa, keyingi o‘quv yili uchun foizsiz ta’lim krediti olish imkoniyatiga ega.
Ta’lim kreditini qanday olish mumkin?
Ta’lim krediti olish uchun talaba bir necha usuldan foydalanishi mumkin. Jumladan, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz), “Ta’lim krediti” axborot tizimi (ta’lim-krediti.mf.uz) orqali yoki tegishli tijorat bankiga bevosita murojaat qilish mumkin.
Kredit olish uchun odatda ta’lim krediti olish haqidagi ariza, to‘lov-kontrakt shartnomasi va bank talab qiladigan boshqa hujjatlar taqdim etiladi.
Ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarning farzandlari uchun ajratiladigan ta’lim kreditida garov va kafillik talab qilinmaydi.
Bank kredit olish uchun taqdim etilgan ariza va hujjatlarni besh ish kuni ichida ko‘rib chiqishi kerak. Kredit berish rad etilgan taqdirda, uning sababi arizachiga ma’lum qilinadi.
Kredit mablag‘i qanday to‘lanadi?
Ta’lim krediti talabaning qo‘liga naqd pul shaklida berilmaydi. Mablag‘lar talaba va ta’lim tashkiloti o‘rtasidagi kontraktda ko‘rsatilgan hisob raqamiga o‘tkaziladi.
Odatda bir yillik to‘lov-kontrakt summasi o‘quv yili davomida teng ulushlarda to‘rt qismga bo‘lib to‘lanadi. Talabaning yozma arizasiga va kontrakt shartlariga asosan yarim yil yoki bir yil uchun to‘lovni biryo‘la amalga oshirish ham mumkin.
Kredit foizlari va uni qaytarish muddati
Ta’lim krediti tijorat banklari tomonidan Markaziy bankning asosiy stavkasi miqdorida ajratiladi. Agar asosiy stavka pasaysa, ta’lim krediti bo‘yicha foiz stavkasi ham mutanosib ravishda pasayadi. Asosiy stavka oshirilgan taqdirda esa ta’lim krediti bo‘yicha foiz stavkasi oshirilmaydi.
Kreditning asosiy qarzini qaytarish talabaning rasmiy o‘qish muddati tugaganidan keyin boshlanadi. Asosiy qarz yettinchi oydan boshlab 7 yil davomida qaytariladi.
Bu talaba uchun o‘qishni tamomlagandan so‘ng ishga joylashish va daromad manbasiga ega bo‘lish uchun ma’lum vaqt imkoniyat yaratadi.
Ta’lim kreditining ahamiyati
Ta’lim krediti ko‘plab yoshlarning oliy ma’lumot olish imkoniyatini kengaytiradi. Ayniqsa, kontrakt mablag‘larini birdaniga to‘lash imkoniyati cheklangan oilalar uchun bunday kredit muhim yordam bo‘lishi mumkin.
Shu bilan birga, kredit olish mas’uliyat ham talab qiladi. Talaba kredit shartnomasida ko‘rsatilgan muddatlarda foiz va asosiy qarzni to‘lashi kerak. To‘lovlar muntazam amalga oshirilmasa, bank tomonidan qonunchilik va shartnoma asosida tegishli choralar ko‘rilishi mumkin.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, ta’lim krediti yoshlarning bilim olishiga ko‘maklashadigan muhim moliyaviy imkoniyatlardan biridir. Ushbu tizim orqali talabalar kontrakt to‘lovlarini bosqichma-bosqich amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ayniqsa, ijtimoiy himoyaga muhtoj oilalar farzandlari uchun belgilangan imtiyozlar ta’lim olish imkoniyatlarini yanada kengaytiradi. Biroq ta’lim kreditini olishdan oldin uning foiz stavkasi, qaytarish muddati, to‘lov tartibi va boshqa shartlarini diqqat bilan o‘rganish muhim.
Ta’lim olish — kelajak uchun muhim sarmoya. Ta’lim krediti esa ushbu imkoniyatdan foydalanishda talabalar va ularning oilalariga moliyaviy jihatdan yordam beruvchi vositalardan biridir.
Beruniy tuman adliya bo‘limi
Davlat xizmatlari markazi sho‘basi boshlig‘i A.Allanazarov