Янгиликлар
16
Neke shárnamasí shańaraq bekkemliginiń huqíqíy kepilligi
Xalqımız ázelden shańaraqtı kózdiń qarashıǵınday qorǵawdı muqaddes wazıypalardıń biri, dep biliwi tosınnan emes. Bunday sezim-tuyǵı bir neshe ásirler dawamında áwladtan-áwladqa miyras bolıp kelmekte. Demek, shańaraq — jámiyettiń tiykarı buwını. Haqıyqatında da, hár bir jas bosaǵa atlap shańaraq qurıp atırǵanda óz baxtın máńgilik dep biledi. Biraq, tilekke qarsı turmıs bolǵannan keyin onıń ıssı-suwıǵı, kútilmegen sınawları bolıwı tábiyǵıy. Sońǵı jılları elimizde shańaraqlıq qatnasıqlardı huqıqıy jaqtan tártipke salıwdıń zamanagóy jolı — neke shartnamasına qızıǵıwshılıq artıp barmaqta. Neke shartnaması degen ne? Bul tek ǵana «múlk bólisiw» emes. Bul neke shartnaması — nekelesip atırǵan shaxslardıń yamasa erli-zayıplılardıń nekede turǵan dáwirinde hám ol biykarlanǵan jaǵdayda múlkine bolǵan huqıqları menen minnetlemelerin belgilep beretuǵın óz-ara kelisimi bolıp tabıladı. Bul hújjet Ózbekstan Respublikasınıń Shańaraq kodeksine tiykarlanıp dúziledi hám notarial tártipte tastıyıqlanadı.
Jáne de ayta ketetuǵın nárse, neke shartnamasınıń tiykarǵı artıqmashlıqları degende: múlk máselesindegi ayqınlıq yaǵnıy, erli-zayıplılardıń qaysı múlki ortaq, qaysısı jeke ekenligi aldınnan belgilenedi. Endi, táreplerdin huqıqıy qorǵalıwı: bul sociallıq jaqtan az qorǵalǵan táreptiń (máselen, bala tárbiyası menen bánt bolǵan hayaldıń) keleshektegi huqıqları kepillikke alınıwı múmkin.
Talaslardıń aldın alıw: Eger keleshekte ajırasıw jaǵdayı júz berse, múlk bólisiw boyınsha uzaq jıllıq sudlasıwlarǵa hám ruwxıy qıyınshılıqlarǵa orın qalmaydı. Sonday-aq, shártnamada táreplerdiń shaxsıy qatnasıqları (máselen, kim idisti juwadı yamasa kim kimdi jaqsı kóriwi kerekligi) haqqındaǵı talaplar kirgizilmeydi. Onda tek múlklik máseleler kórip shıǵıladı. Haqıyqatında da, kópshiliktiń arasında «Neke shartnamasın dúziw — bul bir-birine isenim bildirmew yamasa ajırasıwǵa aldınnan tayarlıq kóriw» degen qate túsinik bar. Bul kerisinshe — mádeniyatlılıqtıń belgisi. Rawajlanǵan mámleketler tájriybesi sonı kórsetedi: múlklik máseleleri sheshilgen shańaraqlarda turmıslıq urıs-qaǵıslar az boladı.
Endi bul shartnamanı qashan dúziw múmkin? Degen sorawǵa - neke dizimge alınǵanǵa shekem: Bul jaǵdayda shartnama neke dizimge alınǵan kúnnen baslap kúshke kiredi.
Neke dáwirinde: Erli-zayıplılar turmıs qurıp qoyǵan bolsa da, qálegen waqtında notariusqa barıp shartnama dúze aladı.
Juwmaqlap aytqanda, neke shartnaması — bul shańaraq buzılıwınıń aldın alıwshı emes, al buzılǵan jaǵdayda insanıylıq qádiriyatlardı saqlap qalıwshı qalqan. Sonlıqtan, huqıqıy sawatlılıqtı arttırıw hám keleshekke isenim menen qaraw hár birimizdiń óz qolımızda.
Bozataw rayonı ádillik bólimi
PHAJ bólimi inspektorı Sh.Shalabayev