Янгиликлар
03
Ákeniń ati - endi familiya sipatinda
Insannıń atı, familiyası hám ákesiniń atı onıń shaxsın kórsetiwshi áhmiyetli maǵlıwmatlardan biri bolıp esaplanadı. Sonıń menen birge, at hám familiya xalıqtıń milliy qádiriyatların, shańaraqlıq dástúrlerin hám áwladlar dawamlılıǵın da ózinde sáwlelendiredi. Búgingi kúnde milliy dástúrlerdi saqlaw hám puqaralardıń óz ismi hám familiyasın tańlaw baǵdarındaǵı huqıqların keńeytiw jolında nızamshılıqqa áhmietli ózgeris kirgizildi.
2026-jıl 13-avgustta Ózbekstan Respublikasınıń "Ózbekstan Respublikasınıń ayırım nızam hújjetlerine ózgerisler hám qosımshalar kirgiziw haqqında"ǵı ÓRN-1164-sanlı Nızamı qabıl etildi. Bul Nızam Nızamshılıq palatası tárepinen 2026-jıl 11-martta qabıl etilgen, Senat tárepinen bolsa 2026-jıl 8-avgustta maqullanǵan. Nızam 2026-jıl 14-avgusttan kúshke kirgen. Shańaraq kodeksiniń 69-statyasına qanday ózgeris kirgizildi? Usı Nızamnıń 1-statyası menen 1998-jıl 30-apreldegi Ózbekstan Respublikasınıń Shańaraq kodeksi 69-statyasınıń úshinshi bólimine ózgeris kirgizildi. Aldınǵı redakciyada balaǵa ata yamasa ana tárepinen milliy dástúrlerge bola atasınıń atı boyınsha familiya beriliwi múmkin ekenligi názerde tutılǵan edi. Jańa redakciyada bolsa bul qaǵıyda keńeytilip: "balaǵa ákeniń atı, ata yamasa ana tárepinen milliy dástúrlerge bola babanıń atı boyınsha familiya" beriliwi múmkinligi belgilendi. Demek, jańa tártipke bola, ata-ananıń qálewine muwapıq balanıń familiyası sıpatında ákesiniń atınan paydalanıw imkaniyatı nızamshılıqta tikkeley bekkemlendi. Máselen, balanıń ákesi Jasur atlı bolsa, balanıń familiyası dástúriy "Jasurov" túrinde emes, al tiyisli tártipte "Jasur" túrinde qáliplestiriliwi múmkin. Bunda usı imkaniyat balanıń familiyasın belgilewde nızamshılıqta názerde tutılǵan variantlardan biri sıpatında qollanıladı. Bul ózgeristiń huqıqıy áhmiyeti nede? Shańaraq kodeksi shańaraqlıq qatnasıqlar, sonıń ishinde, balanıń atı, ákesiniń atı hám familiyasın belgilewge baylanıslı qatnasıqlardıń áhmiyetli huqıqıy tiykarı bolıp esaplanadı. Shańaraq kodeksiniń 69-statyası balanıń familiyası máselesin tártipke saladı. Oǵan kirgizilgen jańa norma bolsa ata-analardıń perzentine familiya tańlaw imkaniyatın keńeytip, milliy dástúrlerge sáykes ism-familiya túrlerinen paydalanıwdıń huqıqıy tiykarın bekkemledi. Bul, ásirese, ózbek xalqınıń tariyxıy at hám shejire júrgiziw dástúrlerin saqlaw kózqarasınan áhmiyetli. At hám familiya ápiwayı bir shaxstı basqa insanlardan ajıratıp turıwshı belgi emes. Ol insannıń shańaraǵı, shejiresi hám tariyxıy tamırları menen baylanıslı túsinik bolıp tabıladı. Ózbekstan nızamshılıǵında da puqaralardıń milliy dástúrlerge muwapıq ism, áke ismi hám familiyaǵa iye bolıw máselesine ayrıqsha itibar qaratılǵan.
Usı kózqarastan qaraǵanda, Shańaraq kodeksiniń 69-statyasına kirgizilgen jańa qaǵıyda milliy qádiriyatlardıń huqıqıy jaqtan tán alınıp atırǵanınıń jáne bir ámeliy kórinisi bolıp esaplanadı.
Jańa norma qashannan baslap ámel etedi?
ÓRN-1164-sanlı Nızamǵa 2026-jıl 13-avgustta qol qoyılǵan hám 2026-jıl 14-avgusttan kúshke kirgen. Nızamnıń 6-statyasında onıń rásmiy járiyalanǵan kúnnen baslap kúshke kiriwi belgilengen. Nızamshılıq maǵlıwmatları milliy bazasında usı hújjet 2026-jıl 14-avgustta, 03/26/1164/0838-san menen járiyalanǵan. Solay etip, búgingi kúnde bul norma ámelde.
PHAJ uyımları ushın qanday áhmiyetke iye?
Bul ózgeris puqaralıq halatı aktlerin, atap aytqanda, tuwılıwdı dizimge alıw procesinde balanıń familiyasın belgilew máselesinde de ayrıqsha áhmiyetke iye. Perzent tuwılǵanda onıń familiyası, ismi hám ákesiniń ismi tuwılıw haqqındaǵı akt jazıwında hámde tiyisli gúwalıqta kórsetiledi. Sol sebepli Shańaraq kodeksiniń 69-statyasına kirgizilgen bul jańa norma PHAJ uyımlarınıń jumısında da tikkeley qollanılatuǵın áhmiyetli huqıqıy jańalıqlardan biri bolıp esaplanadı. Shańaraq kodeksiniń 69-statyasına kirgizilgen bul ózgeris, bárinen burın, ata-analardıń perzentine familiya tańlaw imkaniyatın keńeytedi. Eń baslısı, qonshılıqta áke atın familiya sıpatında qollanıw imkaniyatınıń anıq belgileniwi milliy at hám násil dástúrlerin saqlawǵa xızmet etedi. Bir qaraǵanda ápiwayı bolıp kóringen bul huqıqıy jańalıq tiykarında insannıń jeke huqıqları, shańaraqlıq qádiriyatlar hám milliy ózlik penen tıǵız baylanıslı. Sebebi, at hám familiya - insan menen birge ómir boyı birge júretuǵın, onıń kimligin hám qaysı shańaraqqa tiyisliligin bildiriwshi áhmiyetli belgiler bolıp esaplanadı.
Nókis rayonı ádillik bólimi
PHAJ bólimi baslıǵı G.Otepova