Янгиликлар
03
Kiberjınayat ózi ne?
Kiberjınayat - bul shaxslardıń qáwipsizligi, jeke qol qatılmaslıǵı hám finanslıq turaqlılıǵına qastan zıyan jetkeriw maqsetinde málimleme texnologiyaları arqalı islenetuǵın jınayat túri.
Texnologiyalar jedel rawajlanıp baratırǵan búgingi kúnde adamzat misli kórilmegen qolaylıqlarǵa ie bolmaqta. Biraq, bul rawajlanıw óz gezeginde qáwipli tendenciya - kiberjınayatlardıń global kólemde turaqlı ósiwine de sebep bolmaqta. Programmalıq hám dástúriy jınayachılıq túrleri áste-aqırın azayıp atırǵan bir waqıtta, sanlı mákandaǵı nızambuzıwshılıqlar jámiet ushın úlken bas awırıwına aylanbaqta.
Kiberjınayatlardıń tiykarǵı baǵdarların qánigeler kiberjınayatlardı bir neshe iri kategoriyalarǵa bóledi:
1. Kiberterrorizm: Mámleket yaki jámiyet qáwipsizligine ziyan jetkeriw maqsetinde áhmiyetli infrastrukturalar, mámleketlik organlar yaki iri kárxanalar tarmaqlarına uyimlastırılgan hújimler.
2. Kiber aldaw : Internet paydalanıwshıların aldaw joli menen olardıń qarjıların yaki jeke aktivlerin ózlestiriw.
3. Kompyuterge qaratılǵan jinayatlar: Sistema kodların ózgertiw, zıyanlı programmalar (viruslar) tarqalıwı yamasa tarmaqlarǵa ruqsacız kiriw.
4. Finanslıq aldaw hám kompyuter aldawshılıǵı:
Kompyuter aldawshılıǵı degen ne? Bul basqa shaxstı materiallıq yamasa ruwxıy zıyan kórsetiwine alıp keletuǵın qanday da bir háreketti islewge (yamasa islemewge) májbúrlew maqsetinde haqıyqattı qastan buzıp kórsetiw,aldaw.
Hár kúni internette millionlap operaciyalar hám sóylesiwler júz beredi. Bul úlken imkaniyatlar esigi bolıwı menen birge, hár bir paydalanıwshı ushın jasırın qáwip-qáterlerdi de payda etedi. Bunday jınayatlardıń qurbanına aylanbaw ushın sanlı gigiena qaǵıydalarına qatań ámel etiw, jeke maǵlıwmatlardı biytanıslarǵa bermew hám quramalı parollerden paydalanıw hár qashanǵıdan da áhmietli bolıp esaplanadı.
Sonlıqtanda ádillik bólimi tárepinen tiyisli organ xızmetkerleri menen birgelikte xalıq arasında kiberjinayatshılıq qurbanına aylanıp qalmaslıq maqsetinde huqıqıy túsinikler alıp barımaqta.
Shımbay rayonı ádillik bólimi bas másláhatshısı A.Dastenov