Янгиликлар
22
Гендер тенглиги қонун ҳимоясида
Гендер тенглиги қонун ҳимоясида
Бугунги кунда ҳар қандай демократик ва ривожланган давлатнинг асосий мақсадларидан бири — жамиятда адолат ва тенглик принципларини қарор топтиришдир. Ўзбекистон ҳам бу борада дадил қадамлар ташламоқда. Хусусан, 2019 йил 2 сентябрда қабул қилинган “Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (ЎРҚ-562) мамлакатимиз ижтимоий-сиёсий ҳаётида туб бурилиш ясади.
Хўш, ушбу қонуннинг мазмун-моҳияти нимадан иборат ва у ҳаётимизда қандай аҳамиятга эга?
Гендер тенглик — бу нима?
Кўпинча "гендер" тушунчаси нотўғри талқин қилиниб, уни фақат аёллар ҳуқуқлари билан боғлашади. Аслида эса, гендер — хотин-қизлар ва эркаклар ўртасидаги муносабатларнинг жамият ҳаёти ва фаолиятининг барча соҳаларида, шу жумладан сиёсат, иқтисодиёт, ҳуқуқ, мафкура ва маданиятда намоён бўладиган ижтимоий жиҳатидир. Қонуннинг бош мақсади эркак ва аёлнинг ҳуқуқий жиҳатдан тенглигини эмас, балки ҳаётда бу ҳуқуқлардан фойдаланиш учун тенг имкониятларга эга бўлишини таъминлашдир.
Қонуннинг энг муҳим жиҳатлари
Ушбу қонун ҳаётимизнинг деярли барча жабҳаларини қамраб олади:
• Давлат бошқаруви ва сиёсат: Қонун давлат хизматида, айниқса раҳбарлик лавозимларига номзодлар кўрсатиш ва тайинлашда хотин-қизлар ва эркакларнинг тенг иштирокини кафолатлайди. Бугун парламентда, вазирликларда ва маҳаллий ҳокимликларда аёллар улуши ортиб бораётгани ушбу қонуннинг амалдаги самарасидир.
• Меҳнат ва иқтисодиёт: Иш берувчи томонидан ходимларни жинси бўйича камситиш, ишга қабул қилишда ёки юқорироқ лавозимга кўтаришда асоссиз рад этиш қатъиян тақиқланади. Бир хил меҳнат учун эркак ва аёлга тенг миқдорда ҳақ тўланиши шарт.
• Гендер-ҳуқуқий экспертиза: Эндиликда қабул қилинаётган барча янги қонун ҳужжатлари ва норматив ҳужжатлар гендер тенглик принципларига мослиги бўйича текширилади. Бу эса келажакда камситувчи нормалар пайдо бўлишининг олдини олади.
Нималар камситиш ҳисобланмайди?
Қонунда жамият тушуниши керак бўлган муҳим бир чегара бор: аёлларнинг ўзига хос биологик табиати билан боғлиқ чоралар камситиш деб баҳоланмайди. Масалан:
1. Бола туғиш, эмизиш билан боғлиқ имтиёзлар;
2. Аёллар саломатлигини сақлаш мақсадида меҳнат муҳофазаси бўйича белгиланган махсус қоидалар;
3. Эркаклар учун муддатли ҳарбий хизматга чақирилиш мажбурияти.
Янги қадам — Гендер аудит: Давлат органлари ва ташкилотларида гендер тенглик талабларига қандай риоя этилаётганини текширувчи "гендер аудити" тизими жорий этилган. Бу қонуннинг шунчаки қоғозда қолмай, амалда ишлашини таъминловчи механизмдир.
Хулоса
Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятларнинг яратилиши — бу фақатгина инсон ҳуқуқлари масаласи эмас, балки давлатнинг иқтисодий ва ижтимоий ривожланишининг муҳим омилидир. Ақлли, билимли ва жамиятда ўз ўрнига эга бўлган аёллар бор юртда соғлом муҳит, барқарор иқтисодиёт ва баркамол авлод шаклланади.
Мазкур қонун мамлакатимизда адолатли, тенг ҳуқуқли ва кучли фуқаролик жамияти барпо этиш йўлидаги энг муҳим ҳуқуқий пойдевор ҳисобланади.
Фуқаролик ишлари бўйича
Нукус туманлараро судининг судьяси З.Б.Базарбаева