Янгиликлар
23
Meros huquqi: Oilaviy nizolarning oldini olish uchun nimalarni bilish kerak?
Meros huquqi: Oilaviy nizolarning oldini olish uchun nimalarni bilish kerak?
Yaqin insonni yo‘qotish har qanday oila uchun og‘ir sinovdir. Bunday paytda qayg‘u bilan birga, marhumdan qolgan mol-mulkni taqsimlash kabi muhim huquqiy masalalar ham yuzaga keladi. Afsuski, meros masalasi ko‘pincha oilaviy kelishmovchilik va sudlashuvlarga sabab bo‘ladi. Bunday ko‘ngilsizliklarning oldini olish uchun meros huquqining asosiy qoidalarini bilish maqsadga muvofiqdir.
Quyida fuqarolarimiz eng ko‘p duch keladigan va bilishi lozim bo‘lgan muhim jihatlarga to‘xtalib o‘tamiz.
Meros o‘zi nima?
Meros — bu marhumning (meros qoldiruvchining) o‘limidan so‘ng uning vorislariga o‘tadigan barcha mol-mulki, shuningdek, mulkiy huquq va majburiyatlaridir. Unga uy-joy, avtomashina, bankdagi omonatlar, yer uchastkalari va hattoki intellektual mulk ham kirishi mumkin.
Muhim eslatma: Shaxsga doir bo‘lgan huquq va majburiyatlar (masalan, aliment to‘lash yoki olish huquqi) meros tarkibiga kirmaydi.
Qonun bo‘yichami yoki vasiyatnoma?
Merosga egalik qilish ikki xil asosga ko‘ra amalga oshiriladi:
Vasiyatnoma bo‘yicha: Agar marhum hayotlik chog‘ida o‘z mol-mulkini kimga qoldirishni istab, notarius orqali tasdiqlangan vasiyatnoma yozib qoldirgan bo‘lsa, meros shu hujjat asosida taqsimlanadi. Vasiyatnomada merosxo‘r sifatida nafaqat qarindoshlar, balkim mutlaqo begona shaxslar yoki tashkilotlar ham ko‘rsatilishi mumkin.
Qonun bo‘yicha: Agar vasiyatnoma qoldirilmagan bo‘lsa (yoki bekor qilingan bo‘lsa), meros qonun bo‘yicha taqsimlanadi. Bunda merosxo‘rlar navbatga asosan chaqiriladi:
Birinchi navbat: Marhumning farzandlari, er (xotin) va ota-onasi.
Ikkinchi navbat: Marhumning aka-ukalari, opa-singillari, shuningdek, bobo va buvilari.
Keyingi navbatlar qonunchilikda belgilangan tartibda uzoqroq qarindoshlarga o‘tadi.
Olti oylik muddatni unutmang!
Ko‘pchilik yo‘l qo‘yadigan eng katta xatolardan biri — vaqtni boy berishdir. Qonunchiligimizga ko‘ra, merosni qabul qilib olish uchun marhum vafot etgan kundan boshlab 6 oy ichida notariusga ariza bilan murojaat qilish kerak.
Agar ushbu muddat ichida murojaat qilinmasa, muddatni faqat sud orqali tiklashga to‘g‘ri keladi. Sud esa muddatning o‘tkazib yuborilishini uzrli deb topsagina (masalan, og‘ir kasallik, uzoq safarda bo‘lish), uni tiklab beradi. Bilmaslik uzrli sabab hisoblanmaydi.
Qarzlar ham meros bo‘lib o‘tadimi?
Bu eng ko‘p beriladigan savollardan biri. Ha, o‘tadi. Qonunga ko‘ra, merosxo‘rlar nafaqat mol-mulkni, balki marhumning qarzlarini ham qabul qiladilar.
Biroq bu yerda adolatli bir qoida bor: merosxo‘r marhumning qarzlari bo‘yicha faqat o‘ziga o‘tgan meros mulkining qiymati doirasidagona javob beradi. Ya’ni, agar sizga 50 million so‘mlik mulk meros qolgan bo‘lsa, marhumning 100 million so‘mlik qarzi bo‘lsa ham, siz undan faqat 50 million so‘mini to‘lashga majbursiz. Sizning shaxsiy mol-mulkingizga qarzdorlik qaratilmaydi.
Xulosa o‘rnida
Meros — bu marhumning o‘z yaqinlariga qoldirgan so‘nggi tuhfasidir. U talash-tortishuv emas, balki oilani jipslashtiruvchi vosita bo‘lishi kerak. Muammolarga duch kelmaslik uchun:
Oilaviy hujjatlarni (tug‘ilganlik haqidagi guvohnomalar, nikoh guvohnomasi, kadastr hujjatlari) joyida saqlang.
Vaqtni o‘tkazib yubormay, 6 oy ichida notariusga murojaat qiling.
Tushunmovchiliklar paydo bo‘lsa, o‘zaro nizolashmasdan, malakali huquqshunos yoki notariusdan maslahat oling.
Paraxat Kojametov
Qoraqalpog‘iston Respublikasi
Adliya vazirligi sho’ba boshlig‘i