Янгиликлар
22
Sociallıq dem alıslar: xızmetkerler ushın qosımsha huqıq hám kepilliklerdi támiyinlewdiń áhmiyetli quralı
Sociallıq dem alıslar: xızmetkerler ushın qosımsha huqıq hám kepilliklerdi támiyinlewdiń áhmiyetli quralı
Miynet qatnasıqlarında xızmetkerlerdiń huqıqları menen máplerin qorǵaw mámlekettiń áhmiyetli wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı. Usı maqsette Ózbekstan Respublikası Miynet kodeksinde xızmetkerlerge hár qıylı miynet hám sociallıq dem alıslar beriw tártibi belgilengen. Atap aytqanda, Miynet kodeksiniń 238-statyasında jámáátlik kelisimler, jámáátlik shártnamalar yamasa miynet haqqındaǵı basqa da huqıqıy hújjetler arqalı xızmetkerlerge qosımsha sociallıq dem alıslar beriw imkaniyatı názerde tutılǵan.
Bul statyanıń áhmiyeti sonda, ol shólkemlerge óziniń ekonomikalıq imkaniyatlarınan kelip shıqqan halda xızmetkerler ushın nızamshılıqta tikkeley názerde tutılmaǵan qosımsha sociallıq kepilliklerdi engiziw huqıqın beredi. Bul bolsa xızmetkerlerdi sociallıq qollap-quwatlaw, miynet ónimdarlıǵın arttırıw hám jámáátte unamlı ortalıqtı qáliplestiriwge xızmet etedi. Miynet kodeksiniń 13-statyasına muwapıq, miynet haqqındaǵı basqa huqıqıy hújjetlerde xızmetkerler ushın nızamshılıqta belgilengen huqıq hám kepilliklerge salıstırǵanda qosımsha jeńillikler názerde tutılıwı múmkin. Usı tiykarda shólkemler jámáát shártnamalarında xızmetkerlerge túrli turmıslıq jaǵdaylarda sociallıq dem alıslar beriwdi belgilewi múmkin.
Ámeliyatta bunday dem alıslar xızmetkerdiń jaqın tuwısqanı qaytıs bolǵanda, neke dúzgende, perzentleriniń toy máresimin ótkergende, perzent tuwılǵanda, jańa úyge kóship ótkende, perzenti birinshi klassqa barǵanda yamasa tábiyǵıy apatshılıqlar aqıbetinde júzege kelgen jaǵdaylarda beriliwi múmkin. Sonday-aq, mámleketimizdegi tariyxıy estelikler hám zıyarat orınlarına sayaxat etiw ushın da sociallıq dem alıslar ajıratılıwı múmkin.
Sociallıq dem alıslardıń dawamlılıǵı hár bir shólkemniń ekonomikalıq imkaniyatları hám ishki siyasatına qarap belgilenedi. Máselen, bir shólkem jámáát shártnamasında xızmetker nekeden ótkende oǵan ortasha miynet haqı saqlanǵan halda 5 kalendar kún dem alıs beriliwin belgilewi múmkin. Basqa bir shólkem bolsa ekonomikalıq sharayatınan kelip shıǵıp, tap usı jaǵday ushın 3 kalendar kúnlik, biraq miynet haqısı saqlanbaytuǵın dem alıs beriwdi názerde tutıwı múmkin. Bul jaǵday shólkemlerge óz imkaniyatlarınan kelip shıqqan halda sociallıq qorǵaw ilajların belgilew imkaniyatın beredi.
Nızamshılıqqa bola, sociallıq dem alıslardıń dawamlılıǵı, olar ushın miynet haqınıń saqlanıwı yamasa saqlanbawı, sonday-aq, usı dáwirlerdiń hár jıllıq miynet dem alısın alıw huqıqın beretuǵın jumıs stajına kirgiziliwi yamasa kirgizilmewi máseleleri tiyisli jámáát shártnamaları hám basqa da miynet huqıqıy hújjetlerinde anıq belgilep qoyılıwı kerek.
Juwmaqlap aytqanda, sociallıq dem alıslar xızmetkerlerdiń sociallıq qorǵalıwın kúsheytiw, olardıń jeke hám shańaraqlıq turmısında júzege keletuǵın áhmietli waqıyalarda qollap-quwatlaw hám miynet jámáátinde unamlı qatnasıqlardı qáliplestiriwdiń áhmietli huqıqıy quralı bolıp esaplanadı. Sol sebepli shólkemler jámáát shártnamaların islep shıǵıwda bul imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıwı maqsetke muwapıq bolıp esaplanadı.
Nókis rayonı ádillik bólimi Yuridikalıq xizmet kórsetiw orayı
bas yuristkonsultı A.Dauletbayeva