Янгиликлар
22
Notariusning ijro xati (ijro yozuvi): Qarzni sudsiz undirishning eng tezkor usuli
Notariusning ijro xati (ijro yozuvi): Qarzni sudsiz undirishning eng tezkor usuli
Ko‘pincha qarzdorlikni undirish deganda ko‘z oldimizga uzoq davom etadigan sud majlislari, qog‘ozbozlik va ortiqcha asabbuzarliklar keladi. Ammo, qonunchiligimizda buning ancha oson va tezkor yo‘li bor — bu notariusning ijro xati (yoki ijro yozuvi) orqali qarzni undirish mexanizmidir.
Xo‘sh, notariusning ijro xati o‘zi nima, u qanday ishlaydi va qaysi holatlarda qo‘llaniladi? Quyida ushbu savollarga huquqiy asoslar bilan javob beramiz.
Ijro xati — bu qarzdordan pul mablag‘larini yoki mol-mulkni undirish uchun notarius tomonidan hujjatlarga yozib beriladigan rasmiy farmoyish. Sodda qilib aytganda: agar sizda kimdirning oldida tasdiqlangan, nizosiz (talashilmagan) qarzi bo‘lsa, sudga ariza berib oylab kutishingiz shart emas. To‘g‘ridan-to‘g‘ri notariusga borasiz, notarius ijro xatini yozib beradi va bu hujjat to‘g‘ridan-to‘g‘ri Majburiy ijro byurosiga (MIB) ijro qilish uchun yuboriladi.
Notarius barcha holatlarda ham ijro xati yoza olmaydi. Buning uchun talab nizosiz bo‘lishi, ya’ni qarzdor qarzi borligini inkor etmagan bo‘lishi kerak.
Quyida eng ko‘p uchraydigan holatlar keltirilgan:
-Notarial tasdiqlangan bitimlar: Masalan, notarius orqali tasdiqlangan qarz shartnomasi yoki ijara shartnomasi bo‘yicha pul to‘lanmasa.
-Aliment to‘lovlari: Notarial tartibda tuzilgan aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv shartlari bajarilmaganda.
-Kommunal to‘lovlar: Elektr energiyasi, tabiiy gaz, issiqlik va sovuq suv ta’minoti, shuningdek, qattiq maishiy chiqindilarni to‘plash bo‘yicha xizmatlardan bo‘lgan qarzdorliklar.
-Lizing va kredit shartnomalari: Banklar yoki lizing kompaniyalari oldidagi muayyan shartlarga mos keluvchi qarzdorliklarni undirishda.
Muhim qoida: Agar qarzdor o‘z qarzini tan olmasa yoki summaga e’tiroz bildirsa (ya’ni o‘rtada nizo paydo bo‘lsa), notarius ijro xati yozib bera olmaydi. Bunday holatda masala faqat sud orqali hal qilinadi.
Bu tizim quyidagi afzalliklarga ega:
Vaqtning tejalishi: Sud instansiyalarida haftalab, oylab navbat kutish va majlislarda qatnashishga hojat qolmaydi.
Xarajatlarning kamligi: Sudga murojaat qilgandagi yirik miqdordagi davlat boji o‘rniga, notarial harakat uchun belgilangan miqdorda davlat boji to‘lanadi.
Tezkor va shaffof ijro: Nizom bilan mustahkamlangan elektron tizimlar sababli ijro xati MIB bazasiga tezkorlik bilan yo‘naltiriladi. Inson omili va qog‘ozbozlik keskin kamayadi.
Xulosa qiladigan bo‘lsak, notariusning ijro xati — fuqarolar va tadbirkorlar uchun o‘zlarining buzilgan huquqlarini tiklash va pullarini tezkor qaytarib olishning eng zamonaviy, qonuniy va samarali vositalaridan biridir. 2026-yilda qabul qilingan yangi Nizom esa bu jarayonni yanada aniq, shaffof va qulay holga keltirdi. Agar sizda hujjatlar bilan tasdiqlangan, nizosiz qarzdorlik bo‘lsa, sudga chopishdan oldin notariusga murojaat qilishni unutmang.
Notariat, advokatura va mediatsiya sho‘basi
yetakchi maslahatchisi N.Jumaniyazova