Янгиликлар
10
INSAN HUQÍQLARÍNÍŃ ÁHMIYETLI KEPILLIGI: HÚJDAN ERKINLIGI HÁM DINIY KEŃPEYILLIK
Búgingi kúnde elimizde ámelge asırılıp atırǵan demokratiyalıq reformalardıń tiykarǵı negizinde insan, onıń huqıqları menen erkinliklerin támiyinlewdey ullı maqset jatadı. Mine, usınday fundamental huqıqlardan biri - bul hújdan hám isenim erkinligi bolıp tabıladı. Xalqımız ásirler dawamında túrli millet hám din wákilleri menen birge, tınısh-tatıw hám awızbirshilikte jasap kelgen. Bul qádiriyat ǵárezsizlik jıllarında mámleketlik siyasattıń tiykarǵı baǵdarlarınan birine aylandı.
Xosh, hújdan erkinliginiń ózi ne hám jańalanǵan nızamshılıqta bul baǵdarda qanday imkaniyatlar menen tártipler belgilengen?
Bas nızamımız - Ózbekstan Respublikası Konstituciyasında hár kimniń hújdan erkinligi huqıqına iye ekenligi qatań belgilep qoyılǵan. Oǵan muwapıq, hár bir insan qálegen dinge iseniw yaki hesh bir dinge isenbew huqıqına iye. Diniy kózqaraslardı májbúriy sińdiriwge jol qoyılmaydı.
Bul konstituciyalıq normanıń ámeliy mexanizmi sıpatında jańa redakciyadaǵı "Hújdan erkinligi hám diniy shólkemler haqqında"ǵı Nızam ayrıqsha áhmiyetke iye. Bul Nızam puqaralardıń isenim erkinligin támiyinlew menen birge, jámiyette dinler aralıq tatıwlıqtı bekkemlewge xızmet etpekte.
Jańa nızamshılıq puqaralarǵa qolaylıq jaratıw hám artıqsha byurokratiyanı azaytıw maqsetinde bir qatar áhmiyeti jeńilliklerdi usındı:
- diniy shólkemdi (máselen, meshit yamasa shirkewdi) dúziw ushın talap etiletuǵın baslamashı puqaralar sanı 100 den 50 ge shekem azaytıldı;
- diniy shólkemdi dizimnen ótkeriw procesi tolıq elektron túrge ótkerildi. Mámleketlik xizmetler ádillik organları tárepinen kórsetiledi;
- hújjetlerdi kórip shıǵıw múddeti 3 aydan 1 ayǵa shekem qısqartıldı. Bul bolsa puqaralardıń waqtın únemleydi.
Eń áhmiyetlisi, nızam menen diniy shólkemniń jumısın toqtatıp turıw tek ǵana sud tártibinde ámelge asırılatuǵını belgilendi. Bul mámleketlik uyımlardıń tiykarsız aralasıwınan qorǵawshı kúshli kepillik bolıp esaplanadı.
Nızam tek huqıq berip qoymastan, al jámiyettiń turaqlılıǵı ushın belgili tártip-qaǵıydalarǵa ámel etiwdi de talap etedi.
Elimizde din mámleketten ajıratılgan. Diniy shólkemler siyasiy partiyalar jumısında qatnaspaydı hám siyasiy maqsetlerde dinnen paydalanıwǵa jol qoyılmaydı.
Diniy bilim beriw tek arnawlı licenziyaǵa iye bolǵan diniy oqıw orınlarında (medrese, akademiya, seminariya) beriliwi shárt. Jeke tártipte, yaǵnıy tiyisli ruxsatısız diniy bilim beriw (ójire iskerligi) nızam menen qadaǵan etiledi. Bul jaslarımızdı jat hám radikal ideyalar tásirinen saqlawdıń eń nátiyjeli jolı bolıp esaplanadı.
Diniy mazmundaǵı materiallardı (kitaplar, betler, audio-video materiallar, elektron resurslar) sırttan alıp kiriw yamasa tarqatıw dintanıw ekspertizasınıń unamlı juwmaǵınan keyin ǵana ámelge asırıladı.
Juwmaqlap aytqanda, hújdan erkinligi - bul ápiwayı qaǵazdaǵı huqıq emes. Bul hár birimizdiń óz isenimimizge muwapıq tınısh jasawımız, ibadatlarımızdı erkin orınlawımız hám sonıń menen birge, basqa din wákilleriniń huqıqların húrmet etiwimiz degen sóz.
Elimizdegi tınıshlıq hám turaqlılıq, dinler aralıq keńpeyillik ortalıǵı xalqımızdıń eń úlken baylıǵı bolıp esaplanadı. Nızam ústinligin támiyinlew hám nızam talaplarına húrmet penen qatnas jasaw bolsa bul tınıshlıqtı keleshek áwladlarǵa zıyansız jetkeriwdiń bas girewi bolıp tabıladı.
Qaraózek rayonı ádillik bólimi
Yuridikalıq xızmet kórsetiw orayı
bas yuriskonsultı E.Orakbaev