Янгиликлар
10
Korrupciyaǵa qarsı gúreste normativ-huqıqıy hújjetler roli
Búgingi kúnde korrupciya hár bir mámleket aldında turǵan aktual mashqalalardan biri esaplanadı. Sebebi ol mámlekettiń siyasıy turaqlılıǵın buzıp, puqaralardıń mámleket hákimiyatına degen isenimsizlik sezimin keltirip shıǵarıwı, erkin bazar qatnasıqlarında “báseki”ni joq etiwi, jámiyetlik, mádeniy rawajlanıwında awır joǵaltıwlarǵa alıp keliwi múmkin.
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Sh.M.Mirziyoevtiń 2025-jılı 26-dekabr kúni Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisine qılǵan Múrájatında atap ótkenindey, “Korrupciya - mámleket rawajlanıwına tosqınlıq bolatuǵın, ádillik hám nızam ústinligin izden shıǵaratuǵın, jámiyette isenim ortalıǵın kúshsizlendiretuǵın eń awır qáwip. Korrupciyaǵa jol qoyıw bolsa - reformalarımızǵa qıyanet".
Sonlıqtan, mámleketimizde korrupciyalı jaǵdaylardıń aldın alıw, oǵan qarsı gúresiw hám mámleketlik uyımları hám lawazımlı shaxslar iskerliginde ashıqlıqtı támiyinlew boyınsha qatar wazıypalar belgilep alınıp, reformalar izbe-izlikte ámelge asırılmaqta.
Dúnya mámleketlerinde korrupciya dárejesin bahalawda TRANSPARENCY INTERNATIONAL shólkemi tárepinen hár jılı járiyalanatuǵın korrupciyanı qabıl etiw indeksi bolıp, ol boyınsha mámleketler mámleket sektorında korrupciya dárejesi ekspertler hám isbilermenler pikirine tiykarlanıp bahalanadı. Bul indekske kóre, 182 mámleket arasında Ózbekstan Respublikası 2017-jıl 157-orın, 2022-jılı 126-orındı iyelegen bolsa, 2025-jılǵa kelip 31 ball menen 124-orındı iyeledi.
Ózbekstan Respublikasınıń bunday joqarı kórsetkishlerge erisiwi elimizde ámelge asırılıp atırǵan reformalar izbe-izligi nátiyjesi bolıp, bul baǵdarda nızam shıǵarıwshı hám atqarıwshı hákimiyat tárepinen islep shıǵılıp atırǵan normativlik-huqıqıy aktlerdiń de ornı ayırıqsha.
Ózbekstan Respublikası óz ǵárezsizligin qolǵa kirgizgen dáslepki waqıtlardan baslap bul jolda kólemli isler ámelge asırıla basladı. Bul baǵdarda bir qatar xalıqaralıq shólkemlerge aǵza bolıp, xalıqaralıq konvensiyalar milliy nızamshılıqqa ratifikaciya etildi. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikası 2008-jılı Birlesken Milketler Shólkeminiń Korrupciyaǵa qarsı konvensiyası hám 2010-jılı Ekonomikalıq sheriklik hám rawajlanıw shólkemi tárepinen qabıl etilgen Korrupciyaǵa qarsı gúres boyınsha Istanbul Háreket rejesin ratifikaciya qıldı. Olar tiykarında elimizde qabıl etilgen milliy nızamshılıq hújjetlerimiz mazmunında joqarıdaǵı xalıqaralıq hújjetler normaları óz kórinisin taptı.
Ózbekstan Respublikasınıń 1994-jılı qabıl etilgen Jınayat kodeksinde bolsa korrupciya jınayat sıpatında tán alınıp, onı islegen shaxslarǵa qatań jaza sharaları qollanılıwı belgilengen. Biraq, jaqın waqıtlarǵa shekem mámleketimizde korrupciyaǵa baylanıslı birde-bir arnawlı nızam hújjetleri qabıl etilmegen edi.
2017-jılı mámleketimizde reformalarımızdı ámelge asırıwdıń jańa dáwiri baslandı. Usı jılıdıń 3-yanvar kúni Ózbekstan Respublikasınıń “Korrupciyaǵa qarsı gúresiw haqqında”ǵı nızamı qabıl etildi. Onda “korrupciya” túsinigi tolıq ashıp berilip, onıń aldın alıwda mámleket sıyasatınıń tiykarǵı baǵdarları, wazıypaları hám principleri anıq belgilep berildi.
Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2020-jıl 29-iyundaǵı “Ózbekstan Respublikasında Korrupciyaǵa qarsı gúresiw sistemasın jetilistiriw boyınsha qosımsha ilajlar haqqında”ǵı pármanı qabıl etilip, ol tiykarına mámleketimizde Korrupciyaǵa qarsı gúres agentligi shólkemlestirildi.
Sonday-aq, párman tiykarında korrupciyalıq jaǵdaylardıń aldın alıwda “komplayens-qadaǵalaw” sistemasın jolǵa qoyıw wazıypası belgilenip alındı.
Komplayens-qadaǵalaw - mámleketlik hám xojalıq basqarıw organları, xojalıq júritiwshi subyektler iskerligin korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawında xalıqaralıq standartlar, nızamlar hám basqa da normativ hújjetlerge muwapıq shólkemlestiriwshi, korrupciya qáwip-qwterleri, mápler soqlıǵısıwın óz waqtında anıqlaw hám saplastırıw, nızam buzılıwı hám korrupciyaǵa baylanıslı huqıqbuzarlıqlar haqqında xabar beriwdi óz ishine alıwshı profilaktikalıq Sistema bolip tabıladı.
Juwmaqlaw retinde sonı qytıwımız kerek, Korrupciya rawajlanıwdıń dushpanı, hákimiyattı kriziske alıp keletuǵın, mámleketti kriziske iytermeleytuǵın, onıń jumısın yaǵnıy mámleket mexanizmin isten shıǵaratuǵın hám mámleketti ishten jemiretuǵın unamsız illet bolıp tabıladı.
Bul illetke qarsı gúresiwde bul el biziki eken, onıń rawajlanıwına hár birimiz óz úlesimizdi qosıwımız kerek.
Haqıyqatında da, korrupciyaǵa qarsı gúresiwde xalıqtıń huqıqıy sanası hám huqıqıy mádeniyatın joqarılatıw, jámiette korrupciyaǵa ayawsız múnásibetti qáliplestiriw, mámleketlik uyımlar hám basqa da shólkemler xızmetkerleriniń huqıqıy sawatlılıǵın arttırıw, bilimlendiriw mákemelerinde korrupciyaǵa qarsı gúresiw tarawındaǵı huqıqıy bilimlendiriw hám tárbiya máselelerinde áhmietli wazıypa dep qaraw bolıp tabıladı.
Sebebi huqıqıy sanası hám huqıqıy mádeniyatı joqarı bolǵan hám huqıqıy tálim-tárbiya jaǵınan jetik bolǵan mámlekettegi hár bir puqara unamsız illet korrupciyaǵa jol qoymaytuǵınlıǵına isenim bildiremen.
Nókis rayonı
ádillik bólimi baslıǵı A.Oteuliyev