Янгиликлар
01
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Ózbekstan Respublikası mámleketlik ǵárezsizliginiń 30 jıllıq bayramına baǵıshlangan saltanatlı máresimde shıǵıp sóylegen sózi
Prezident Shavkat Mirziyoevtiń Ózbekstan Respublikası mámleketlik ǵárezsizliginiń 30 jıllıq bayramına baǵıshlangan saltanatlı máresimde shıǵıp sóylegen sózi
Assalawma áleykum, qádirli watanlaslar!
Húrmetli miymanlar!
Xanımlar hám mırzalar!
Búgin elimizde ullı bayram, úlken saltanat. Kóp milletli Ózbekstan xalqı janajan Oatanımız ǵárezsizliginiń dańqlı otız jıllıq toyın zor shadı qorramlıq penen belgilemekte.
«Jańa Ózbekstan» dep atalǵan mine usı sawlatlı partke biz búgin birinshi márte Ǵárezsizlik bayramın ótkermektemiz.
Usı múnásibet penen siz, ázizlerdi, sizlerdiń tımsalıńızda pútkil xalqımızdı shın kewlimnen qutlıqlap, ózimniń qızǵın hám eń jaqsı tileklerimdi bildiremen.
Áziz doslar!
Bárshemizge belgili, el-jurtımız ásirler dawamında azat hám erkin turmıstı, ádalatlı jámiyetti árman etip jasadı. Bul muqaddes maqset jolında jan alıp, jan berip gúresti, mashaqatlı sınaqlardı márdana jeńip ótti.
Xalqımız qálbindegi erkinlikke degen iygilikli umtılıstı hesh qanday basqınshılıq, zulım hám zorlıqlar joq ete almadı. Buǵan ótken tariyxımızdıń ózi gúwa.
1991-jıl 31-avgust kúni mámleketimiz turmısı hám táǵdirinde túpkilikli burılıs jasaǵan, shın mánisindegi ullı tariyxıy waqıya júz berdi. Neshshe júz jıllar dawamında keleshekke úlken úmit hám isenim menen qarap, hámiyshe sabır-taqat penen jasaǵan xalqımız ullı ármanına eristi óziniń mámleketlik ǵárezsizligin qolǵa kirgizdi.
Búgingi qutlı áyyyamda bárshemiz, pútkil xalqımız Ózbekstan ǵárezsizligin járiyalap, tariyxımızdıń eń qıyın hám awır dáwirlerinde elimizdi basqarǵan Birinshi Prezidentimiz, húrmetli Islam Abduǵanievich Kárimovtıń ismin, ol kisiniń tikkeley basshılıǵında, xalqımızdıń mártligi hám erligi menen ámelge asırılǵan úlken jumıslardı eske alıwımız tábiyǵıy.
Ǵárezsizlik jıllarında elimizde jańa mámleket hám jámiyet qurıw jolında zárúr jumıslar orınlandı. Qısqa múddette mámleketimiz Konstituciyası islep shıǵıldı. Zamanagóy mámleketshilik tiykarları, nızam shıǵarıwshı, atqarıwshı hám sud hákimiyatları qáliplesti.
Mámleketimiz ǵárezsizligi hám suverenitetin, shegaralarımızǵa qol qatılmaslıǵın, xalqımızdıń tınısh hám paraxat ómirin isenimli qorǵawǵa uqıplı bolǵan Qurallı Kúshler jaratıldı.
Milliy valyutamız sum engizildi, altın-valyuta rezervlerimiz qáliplestirildi. Áyyemgi tariyxımız, bay mádeniy miyrasımız, milliy-diniy qádiriyatlarımız, ózligimiz tiklendi.
Qısqasha aytqanda, kópti kórgen xalqımız óziniń bekkem erk-ıqrarı hám mártligin, sheksiz potencialın kórsetip, tariyxıy qısqa pursat ishinde úlken rawajlanıw jolın basıp ótti.
Watanımız dún'ya jámiyetshiliginen múnásip orın iyeledi.
Mine, usınday ullı tariyxıy processlerde belsene qatnasıw nesip etkeninen kópshilik watanlaslarım qatarı men de baxtiyarman.
Húrmetli saltanat qatnasıwshıları!
Biz búgin xalıqshıl hám demokratiyalıq principlerge tiykarlanǵan jańa Ózbekstan mámleketin, erkin puqaralıq jámiyetin qurıp atırmız. Bul maqsette bárinen burın biybaha baylıǵımız bolǵan tınıshlıq hám turaqlılıqtı bekkemlewge eń áhmiyetli wazıypa sıpatında úlken áhmiyet qaratpaqtamız.
Pútkil dún'yada hám regionımızda, shegaralarımızda keskinlik, túrli qáwip-qáterler kúsheyip baratırǵan bir sharayatta bul máseleniń qanday sheksiz áhmiyetke iye ekenin hámmemiz jaqsı túsinemiz.
Mámleket hám jámiyetimizdiń siyasiy-huqıqıy tırnaǵın bekkemlew, mámleketti modernizaciyalaw, bul processte parlament hám siyasiy partiyalardıń rolin, jámiyetlik qadaǵalawdı kúsheytiwge qaratılǵan keń kólemli demokratiyalıq reformalar jedel ámelge asırılmaqta. Demokratiyanıń tiykarǵı talabı bolǵan insan huqıqları menen nızamlı máplerin, sóz hám hújdan erkinligin támiyinlewge ayrıqsha itibar berilmekte.
Respublikamızda Insan huqıqları boyınsha Milliy strategiya qabıl etildi. Kóp jıllardan berli úlken mashqala bolıp kelgen májbúriy hám balalar miyneti tolıq saplastırıldı.
Birlesken Milletler Shólkeminiń puqaralıq máselesi boyınsha shaqırıǵına juwap retinde 2020-jıldıń ózinde 50 mıńnan aslam watanlasımızǵa Ózbekstan puqaralıǵı berildi.
Bizge belgili, biyǵárez hám kúshli sud hákimiyatı insan huqıqları, demokratiya hám nızamlılıqtı júzege shıǵarıwdıń tiykarǵı shárti. Bul baǵdardaǵı tiykarǵı wazıypalarǵa tiyisli 40 tan aslam nızam, párman hám qararlar qabıl etildi. Házirgi waqıtta usı tiykarında salmaqlı ámeliy jumıslar alıp barılmaqta.
Mine, usınday qayırlı islerimizdiń logikalıq dawamı sıpatında men kúni keshe Ǵárezsizlik bayramı múnásibeti menen jáne bir áhmiyetli pármanǵa qol qoydım. Bul hújjetke muwapıq, erkinen ayırıw jazasın ótep atırǵan, qılmısına shın kewilden pushayman bolıp, dúzeliw jolına bekkem bel baylaǵan 215 shaxs ápiw etilip, óz shańaraǵı hám jaqınlarınıń qushaǵına qaytıw múmkinshiligine iye boldı.
Ózbekstan Respublikası tariyxta tuńǵısh márte Birlesken Milletler Shólkeminiń Insan huqıqları boyınsha keńesi aǵzalıǵına saylandı. Bul bolsa usı baǵdardaǵı reformalarımız xalıqaralıq jámiyetshilik tárepinen tán alınıp atırǵanlıǵın ayqın tastıyıqlaydı.
Húrmetli watanlaslar!
Sonı ayrıqsha atap ótiw zárúr, ótken bes jıllıq waqıt bárshemiz, pútkil mámleketimiz, xalqımız ushın keskin sınaqlar dáwiri boldı. Ásirese, 2020-jılı baslanǵan koronavirus pandemiyası hám sol sebepli kelip shıqqan ekonomikalıq daǵdarıs global dún'yanıń ajıralmas bólimi sıpatında Ózbekstan ushın da úlken mashqalalardı júzege keltirdi.
Birlesken Milletler Shólkeminiń juwmaǵına bola, pandemiya Ekinshi jer júzlik urıstan keyin dún'ya kóleminde júz bergen eń úlken sınaq bolıp esaplanadı.
Yadıńızda bolsa, biz pandemiya baslanǵan dáslepki kúnlerde bul qıyınshılıqlardan jáne de qatayıp, kúshli hám qúdiretli bolıp shıǵıwdı óz aldımızǵa maqset etip qoyǵan edik. Jaratqannıń inayatı, el-jurtımızdıń awızbirshiligi hám pidákerlik miyneti menen bul mashaqatlı sınaqlardı márdana jeńip ótpektemiz.
Mámleketimizde alıp barılıp atırǵan jedel hám keń kólemli reformalar elimizde jańa dáwirdi jańa Ózbekstan dáwirin baslap berdi.
Búgin elimizde tariyxıy qısqa pursatta pútkilley jańasha siyasiy, sociallıq-ekonomikalıq, ilimiy-aǵartıwshılıq hám mádeniy ortalıq payda boldı, dep aytıwǵa barlıq tiykarlarımız bar.
Xalıqaralıq valyuta qorı hám abıraylı reyting agentlikleriniń talqılawlarına bola, házirgi qıyın hám quramalı sharayatta Ózbekstan dún'yanıń sanawlı mámleketleri qatarında finans-ekonomikalıq turaqlılıqtı támiyinlew, óndiris tarmaqların tiklew hám ekonomikalıq belsendilikti arttırıwǵa erisip kelmekte.
Mine, jaqında Amerika Qurama Shtatlarınıń «J.P.Morgan» investiciya banki tárepinen járiyalanǵan «Ózbekstan: rawajlanıw jolı» atamasındaǵı analitikalıq esabatta da áne usı pikirler bildirilgen.
Usı jerde ekonomikamızdaǵı strukturalıq reformalar hám tiykarǵı makroekonomikalıq kórsetkishler haqqında ayırım maǵlıwmatlardı keltirip ótiwdi zárúr, dep bilemen.
2017-2020-jıllarda mámleketimizdiń ekonomikalıq ósiw dárejesi 18,3 procentti qurap, jalpı ishki ónim 60 milliard dollarǵa jetti. Bul haqqında cóz etkende, sırtqı sawda aylanısı 2016-jıldaǵı 24 milliard dollardan 2020-jılı 36 milliard dollarǵa kóbeygenin atap ótiw lazım. Sanaat ónimlerin islep shıǵarıw 369 trillion sumdı qurap, 2016-jılǵa salıstırǵanda 23,4 procentke ósti. Nátiyjede sanaat ónimleriniń jalpı ishki ónimdegi úlesi 19,5 procentten 27,4 procentke kóterildi.
Ekonomikalıq tarawdı, sonıń ishinde, bajıxana tártiplerin liberallastırıw sebepli 2020-jılı eksport kólemi 15,1 milliard dollardı qurap, 2016-jılǵa salıstırǵanda 25 procentke ósti.
Reformalarımız nátiyjesiniń túrli xalıqaralıq reytinglerde tán alınıwı mámleketimiz ushın xalıqaralıq finans bazarlarına shıǵıw imkaniyatın jarattı. Atap aytqanda, bıyılǵı jılı 635 million dollarlıq hám 2,5 trillion sumlıq mámleketlik evroobligaciyalar, Ipoteka bankiniń 785 milliard sumlıq hám «Ўzavtomotors» akcionerlik jámiyetiniń 300 million dollarlıq korporativ obligaciyaları shet el investorlarına satıldı.
Investorlardıń mámleketimiz ekonomikasına bolǵan isenimin keskin arttırıwǵa muwapıq boldıq. Investiciyalardıń ulıwma kólemi qısqa múddette 2,1 esege, sonıń ishinde, sırt el investiciyalarınıń kólemi 3 esege jaqın óskeni de bunı dálilleydi.
Ótken úsh jıl dawamında salıq tarawında jańa sistema engizildi. Salıqlardıń sanı sezilerli dárejede azaytıldı, aylanıs qarjıdan alınatuǵın salıqlar biykar etildi. Qosımsha qun salıǵı stavkası 20 procentten 15 procentke shekem tómenletilip, bul salıq shınjırınıń bir pútin sisteması jaratıldı.
2017-2020-jıllarda banklerimiz kapitalın 5,7 ese yaki 5 milliard dollarǵa shekem arttırıwǵa eristik.
Elektroenergetika, neft'-gaz, kommunal tarawlarda ámelge asırılǵan strukturalıq ózgerisler nátiyjesinde mámleketlik basqarıw hám xojalıq funkciyaları bir-birinen ajıratıldı, báseki ortalıǵın jaratıw ushın sheshiwshi qádemler taslandı.
Sonıń menen birge, jańa-jańa infrastruktura tarmaqları jaratıldı. Mıńlaǵan kilometr uzınlıqtaǵı jańa jollar, elektr hám gaz tarmaqları qurıldı hám ońlandı.
Jámiyetlik transport izbe-iz rawajlanbaqta. Atap aytqanda, Tashkent qalasında 2 jańa metro stanciyası hám derlik 12 kilometrlik jer ústi metro liniyası paydalanıwǵa tapsırıldı.
«Sergeli» baǵdarı boyınsha 6,2 kilometrlik qurılıs jumısları juwmaqlandı.
Áyne payıtta Ózbekstanda kóplep iri investiciyalıq joybarlar ámelge asırılıp atırǵanın ayrıqsha atap ótiw kerek. Usılardıń qatarında jaqında Almalıq kán-metallurgiya kombinatınıń bahası 2 milliard AQSh dollarına teń bolǵan 3-mıs bayıtıw fabrikası qurılısına tırnaq tası qoyılǵanınan bársheńiz xabardarsız.
Kúni keshe Nawayı wálayatınıń Karmana rayonında 110 million dollar investiciya esabınan iske túsirilgen quyash elektr stanciyası Ózbekstan energetika sistemasında birinshi úlken qádem boldı.
Sonıń menen birge «Nawayıazot» akcionerlik jámiyetinde eki jańa zavod azot kislotası, ammiak hám karbamid islep shıǵarıw kárxanaları iske túsirildi. Ulıwma bahası 1,5 milliard dollar bolǵan usı joybarlar esabınan «Nawayıazot»ta ónim islep shıǵarıw kólemi 3 esege artadı.
Bunday áhmiyetli waqıyalar milliy sanaatımız tariyxında jańa dáwir baslanıp atırǵanınan dárek beredi.
Elimizde kishi hám jeke biznes sub'ektleri eki esege kóbeyip, tarawda 1 million 400 mıń jańa jumıs ornı jaratıldı. Bul kárxanalardıń yarımınan kóbiregi keyingi úsh jılda shólkemlestirilgeni ayrıqsha áhmiyetke iye.
Isbilermenlik jumısın erkinlestiriw maqsetinde 16 nızam, 100 den zıyat qarar qabıl etildi. Ótken bir jıl dawamında licenziya hám ruqsatnamalardı rásmiylestiriw tártibi ápiwayılastırılıp, olardı beriw múddetleri qısqartıldı. Isbilermenlerdiń huqıqların qorǵaw maqsetinde barlıq tekseriwler ushın moratoriy járiyalandı.
Sonday-aq, ózin-ózi jumıs penen bánt etken xalıq ushın qolay sharayat jaratıw nátiyjesinde bir jılda 500 mıń puqara dizimnen ótip, jumısın nızamlı tiykarda jolǵa qoydı.
Isbilermenlik tarawındaǵı, mine, usınday qatnas nátiyjesinde Jáhán bankiniń «Biznesti júrgiziw» xalıqaralıq reytinginde Ózbekstan bes jıl ishinde 141-orınnan 69-orınǵa kóterildi. Álbette, bul jaqsı kórsetkish, biraq, ol ele bizdi qanaatlandırmaydı. Sonıń ushın biz bul baǵdardaǵı jumıslarımızdı izbe-iz dawam ettiremiz.
Xabarıńız bar, jaqında isbilermenler menen jańa formattaǵı ushırasıw ótkerdik. Onda mámleketimiz boyınsha 10 mıńnan zıyat isbilermenler qatnastı. Ashıq pikirlesiwge tayarlıq sheńberinde 15 mıńnan aslam usınıs hám baslamalar hár tárepleme úyrenilip, isbilermenler kótergen máseleler boyınsha ámeliy ilajlar belgilendi.
Biz milliy ekonomikamızda haqıyqıy bazar qatnasıqların engiziw, usı tiykarda mámleketimizdi rawajlandırıw ushın isbilermenlerge bunnan bılay da barlıq sharayatlardı jaratıp beremiz. Nege degende, isbilermen ekonomikanıń, reformalarımızdıń tiykarǵı súyenishi hám lokomotivi.
Mine usı haqıyqatlıqtı hesh kim umıtpawı kerek.
Búgingi kúnde zamanagóy ekonomikanıń eń perspektivalı tarawı bolǵan málimleme-kommunikaciya texnologiyaları mámleketimizde keńnen engizilmekte. Usı maqsette onlaǵan IT-parkler, kishi sanaat zonaları, taraw ushın qánigeler tayarlaytuǵın oqıw orınları, talantlı komp'yuter programmashıları ushın arnawlı joybarlar shólkemlestirilmekte.
Xalqımızdıń úlken bólegi jasaytuǵın awıllıq jerlerdi rawajlandırıw hám abat etiw, agrar tarawdıń nátiyjeliligi menen básekilesligin arttırıw, tarmaqta jańa jumıs orınların jaratıw máselesi bárqulla itibarımız orayında bolıp kelmekte.
Biz awıl xojalıǵında bahalar qáliplesiwine mámlekettiń aralasıwın biykar ettik, paxta hám ǵálle jetistiriwde mámleketlik buyırtpa toqtatıldı. 122 paxta-toqımashılıq klasteri jumısı jolǵa qoyılıp, joqarı zúráát alıwǵa erisildi. Aўıl xojalıǵın qarjılandırıw sisteması qayta kórip shıǵılmaqta.
Biz aymaqlardı tarmaqlar menen birge kompleksli rawajlandırıw boyınsha jańa sistemanı engizdik. Sonıń nátiyjesinde aymaqlardıń finanslıq imkaniyatları keńeyip, 2021-jıldıń ózinde jergilikli baǵdarlamalar ushın qosımsha 3 trillion sum qarjı qáliplestiriw imkaniyatı payda boldı.
Búgin isenim menen ayta alamız, Ózbekstan ushın global krizistiń awır demleri artta qalmaqta.
Ekonomika tarmaqlarınıń rawajlanıw pátin xalıqtıń real jalpı dáramatı 2016-jılǵa salıstırǵanda 28 procentke óskeninde de kóriw múmkin.
Házirgi kúnde nominal esaplanǵan ortasha aylıq miynet haqı 2,7 million sumdı qurap, 2016-jılǵa salıstırǵanda 2,1 esege arttırıldı.
Mine, jaqında qabıl etilgen Pármanǵa muwapıq, mámleketimizde 1-sentyabr'den miynet haqı, pensiyalar, stipendiya hám napaqalardıń muǵdarın jáne arttırdıq.
Biz bunnan bılay da xalqımızdıń dáramatı hám turmıs dárejesin turaqlı jaqsılap barıwǵa úlken áhmiyet qaratamız.
Elimizde sociallıq mashqalalardı sheshiwdiń ózine tán jańa sisteması jaratılǵanınan bársheńiz jaqsı xabardarsız. «Temir dápter», «hayal-qızlar dápteri», «jaslar dápteri», «mehir dápteri», «máhálle kesiminde» islesiw usılları áyne usı maqsette engizilmekte.
Reformalar sheńberinde qabıl etilgen iri baǵdarlamalar jámiyetimizde sociallıq ortalıqtı jaqsılaw hám xalıqtıń abadanlıǵın arttırıwǵa xızmet etpekte. Tek ǵana «Abat awıl» hám «Abat máhálle» baǵdarlamaların alatuǵın bolsaq, bıyılǵı jıldıń ózinde jámi 8 mıńǵa shamalas awıl hám máhállede ulıwma bahası 20 trillion sumlıq qurılıs, ońlaw hám abadanlastırıw jumısları alıp barılıp atırǵanı kóp nárseden dárek beredi, dep oylayman.
Bul jumıslardıń barlıǵı «Jańa Ózbekstanda erkin hám abadan jasayıq» degen iygilikli shaqırıq tiykarında ámelge asırılmaqta.
Xalıqtı turaq jay menen támiyinlew máselesi de biz ushın tiykarǵı wazıypa bolıp kelmekte. 2017-2020-jıllar dawamında 140 mıńnan zıyat arzan hám sapalı turaq jaylar qurıldı. Bul kórsetkish 2016-jılǵa salıstırǵanda derlik 11 esege arttı. Respublikamızda ipoteka sisteması izbe-iz rawajlanbaqta.
Sonı atap ótiw zárúr, elimizde burın hesh qashan bunday úlken kólemdegi qurılıs jumısları ámelge asırılmaǵan.
Aўır turmıs sharayatında jasap atırǵan shańaraqlardıń turaq jay boyınsha baslanǵısh tólemleri mámleket byudjeti esabınan tólep berilmekte. Bul baǵdardaǵı jumıslarımız dawam ettiriledi, usı jıldıń ózinde jáne 50 mıńǵa shamalas shańaraq turaq jay menen támiyinlenedi.
Qádirli doslar!
Mámleket hám jámiyettiń rawajlanıwı, xalıqtıń abadanlıǵın támiyinlewde densawlıqtı saqlaw, ilim, tálim-tárbiya, mádeniyat hám kórkem óner, sport tarawları sheshiwshi orın iyeleytuǵının hámmemiz jaqsı túsinemiz.
Búgingi kúnde elimizde medicina tarawı, onıń jumıs mazmunı túp-tiykarınan ózgermekte, desek, jańılıspaǵan bolamız. Dáslep, baslanǵısh medicinalıq-sanitariya járdemin kórsetiwdiń sapası hám nátiyjeliligi, salamat turmıs tárizi jańa basqıshqa kóterildi. Kóp tarmaqlı poliklinika hám emlewxanalardıń materiallıq-texnikalıq bazası, kadrlar potencialı bekkemlenbekte.
Tez medicinalıq járdem sisteması zaman talapları tiykarında qayta shólkemlestirilip, finanslıq támiynatı kúsheytildi.
2016-jılı hárekette 800 «Tez járdem» shaqapshasınıń sanı búginge kelip 1 mıń 666 ǵa jetkerildi. Tez medicinalıq járdem brigadalarınıń sanı bolsa 1 mıń 648 den 2 mıń 685 ke kóbeytildi.
Bizge belgili, burın kóplegen watanlaslarımız quramalı medicinalıq operaciyalardı ótkeriw ushın shet ellerge barıwǵa májbúr edi. Keyingi jıllarda medicina tarawın rawajlandırıwǵa baylanıslı reformalar nátiyjesinde bunday ámeliyatlar endi ózimizde de tabıslı ámelge asırılmaqta.
Respublikamız xalqına qánigelesken medicinalıq járdem kórsetip atırǵan oraylar sanı 2016-jılda 10 dı, olardıń aymaqlıq filialları bolsa tek 2 ewdi quraytuǵın edi. Búgingi kúnde bunday oraylardıń sanı 20 ǵa jetkerildi, orınlarda bolsa 124 filialdıń jumısı jolǵa qoyıldı. Bul jumıstı dawam ettirip, bıyılǵı jılda jáne qosımsha 48 aymaqlıq filialdıń shólkemlestiriledi.
Hámmeńiz kórip tursız, densawlıqtı saqlaw tarawındaǵı reformalardı óz waqtında baslap, durıs jol tańlaǵanımız ushın kútilmegen pandemiya qarsısında albırawshılıqqa túsip qalmadıq. Xalqımızdıń densawlıǵı hám ómirin saqlaw maqsetinde tezlik penen barlıq ilajlardı islep shıqtıq. Atap aytqanda, koronavirusqa qarsı gúresiw ushın arnawlı medicinalıq oraylar shólkemlestirildi. Dári-dármaq hám qorǵanıw qurallarınıń rezervi qáliplestirildi.
Aymaqlarda iske túsirilgen 60 kislorod stanciyası tiyisli emlewxanalardı kislorod penen úzliksiz támiyinlewge xızmet etpekte. Mámleketimizde vakcina islep shıǵarıw boyınsha ámeliy jumıslar baslandı.
2021-jıl ushın mámleketlik byudjette 3 trillion sum rezerv qáliplestirilip, xalıqtıń densawlıǵın saqlaw hám koronavirusqa qarsı shanshıw ilajların kórip atırmız.
Xalqımızdı tez hám nátiyjeli, sapalı medicinalıq járdem menen támiyinlewge qaratılǵan reformalar izbe-iz dawam ettiriledi.
Áziz watanlaslar!
Ataqlı aǵartıwshı babamız Abdulla Avloniydiń: «Tárbiya biz ushın ya ómir ya ólim, ya úmit ya apatshılıq, ya baxıt ya baxıtsızlıq máselesi», degen hikmetli sózlerin men qayta-qayta tákirarlawdan sharshamayman.
Keyingi jıllarda máselege, mine, usınday qatnas jasaw biziń bul tarawdaǵı jumısımızdıń ólshemine aylandı. Shınında da, eger biz tálimdi ózgertsek, tálim insandı ózgertedi. Insan ózgerse pútkil jámiyetimiz ózgeredi.
Sonlıqtan biz úzliksiz bilimlendiriwdi jetilistiriw, perzentlerimizdi hár tárepleme bárkamal insanlar etip tárbiyalaw, joqarı kvalifikaciyalı pedagog kadrlar tayarlawdı túp-tiykarınan jaqsılawǵa ayrıqsha áhmiyet qaratpaqtamız.
Tálim-tárbiyanıń baslanǵısh buwını bolǵan mektepke shekemgi bilimlendiriw sistemasındaǵı ózgerislerden hámmeńiz jaqsı xabardarsız. Tarawda birden-bir mámleketlik siyasattı júrgiziw maqsetinde Mektepke shekemgi bilimlendiriw ministrligin shólkemlestirdik.
2017-jılı elimizde 5 mıń 211 baqsha jumıs alıp barǵan bolsa, bıyılǵı jılda bul san kóz aldıńızǵa keltiriń 19 mıń 316 ǵa jetti. Mámleketlik-jeke menshik sheriklik mexanizmleri hám shańaraqlıq baqshalardıń engiziliwi, bir qatar jeńillikler beriliwi sebepli 13 mıńnan zıyat mámleketlik emes mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemleriniń jumısı jolǵa qoyıldı. Bul reformalar nátiyjesinde biz mektepke shekemgi bilimlendiriwge qamtıw dárejesin 62 procentke, 6 jastaǵı balalar arasında bolsa 77 procentke jetkeriwge eristik.
Jańa túrdegi bilimlendiriw orınları, atap aytqanda, Prezident mektepleri, dóretiwshilik mektepleri, qánigelesken mekteplerdiń jumısı jolǵa qoyılmaqta. Tek ǵana 2020-jıldı alatuǵın bolsaq, elimizde matematika páni boyınsha 56, ximiya-biologiya páni boyınsha 28, informatika hám málimleme-kommunikaciya texnologiyaları boyınsha 14 mine usınday mektepler shólkemlestirildi.
Bilimlendiriw tarawında jańasha kózqaraslar jedel engizilmekte. Ózińiz aytıń, bunnan tórt-bes jıl burın respublikamızda jeke menshik mektep yaki baqsha bolıwın kóz aldıǵa keltiriw múmkin be edi!
Biz bul tarawda jáhán tájiriybesin úyrenip, jańa tártip-qaǵıydalardı, zamanagóy bilimlendiriw usılların engizbektemiz. Atap aytqanda, jeke menshik mektep ashıw ushın licenziya alıw tártibi ápiwayılastırıldı. Mámleketlik emes bilimlendiriw orınları mámleket tárepinen keńnen qollap-quwatlanıp atırǵanlıǵı sebepli házirgi waqıtta olardıń sanı 195 ke jetti.
Bulardıń barlıǵı óziniń unamlı nátiyjesin bermekte. Bunı 2017-2020-jıllarda oqıwshılarımız abıraylı xalıqaralıq pán olimpiadalarında 30 medal'dı qolǵa kirgizgeni mısalında da ayqın kóriw múmkin.
Jaslardı talap joqarı bolǵan zamanagóy kásip-ónerlerge úyretiw ushın ótken oqıw jılında 339 kásip-óner mektebi, 194 kolledj hám 195 texnikumnıń jumısı jolǵa qoyıldı.
Búgingi kúnde reformalarımız talabı, turmıstıń ózi joqarı bilimlendiriw tarawın jedel rawajlandırıwdı talap etpekte. Sonlıqtan elimizde sońǵı 5 jılda 64 jańa joqarı bilimlendiriw mákemesi shólkemlestirilip, olardıń sanı 141 ge jetkerildi. Qabıllaw kvotası 3 esege arttırıldı.
Endi pitkeriwshi jaslardı joqarı bilimlendiriw menen qamtıp alıw dárejesi 2016-jılǵı 9 procentten soǵan itibar beriń 28 procentke jetkerildi. Jaqın keleshekte bul kórsetkishti 50-60 procentke jetkeriw mólsherlenbekte.
Sociallıq qorǵawǵa mútáj xalıqtı, bárinen burın, jaslardı qollap-quwatlaw bárqulla itibarımız orayında turıptı. Usı maqsette bıyılǵı jılı mayıplıǵı bolǵan jaslar ushın 3 mıń 155, «Mehribanlıq» úyleri hám Balalar qalashaları pitkeriwshileri ushın 1 mıń 580, kem támiyinlengen shańaraqlarǵa tiyisli hayal-qızlar ushın 2 mıń qosımsha qabıllaw kvotaları mámleketlik grant sıpatında ajıratıldı.
Búgingi kúnde jańasha hám erkin pikirleytuǵın, juwapkershilikli, intaker, watansúyiwshi jaslarımız jáhán maydanlarında túrli taraw hám baǵdarlarda joqarı sheklerdi iyelemekte.
Mine, jaqında Yaponiyada bolıp ótken XXXII jazǵı Olimpiada oyınlarında sheber sportshılarımız jeńimpaz hám sıylı orın iyeleri bolıp, bárshemizdi quwandırdı.
Áyne kúnlerde Tokioda jazǵı Paralimpiya oyınları qızǵın dawam etpekte. Onda qatnasıp atırǵan Ózbekstan komandası aǵzaları búgingi kúnge shekem 5 altın, 4 gúmis, 6 qola medal'ların qolǵa kirgizip, ózleriniń teńsiz mártligin kórsetpekte.
Elimiz dańqın múnásip qorǵap atırǵan, mine, usı márt ul-qızlarımızǵa jańa tabıslar yar bolıwın tileymiz.
Húrmetli doslar!
Búgin ǵárezsizligimizdiń birinshi jılında tuwılǵan balalar otız jasqa áyne kamalat jasına jetti. Men, mine, usı náwqıran jaslarımızǵa, áziz ul-qızlarıma múrájat etip aytpaqshıman.
Siz ǵárezsizlik perzentleri, azat hám erkin, húr pikirli insanlar sıpatında turmısqa isenimli kirip kiyatırǵanıńız biz ushın eń úlken baxıt, úlken dáwlet.
Men isenemen, sizler zamanagóy bilim hám rawajlanıw shoqqıların puqta iyelep, biz baslaǵan jumıslardı múnásip dawam ettiresiz.
Joqarı kúsh-ǵayratıńız hám pidákerlik miynetińiz benen elimizde Jańa Ózbekstandı Úshinshi Renessanstı jaratıwǵa álbette uqıplı bolasız.
Hesh qashan bos kelmeń, áziz perzentlerim! Sizlerge hámiyshe baxıt hám áwmet yar bolsın!
Húrmetli watanlaslar!
Hámmeńiz gúwası bolıp tursız, sońǵı jıllarda biz «Xalıq hám armiya bir tán, bir jan» degen iygilikli princip tiykarında Qurallı Kúshlerimizdi jáne de jetilistiriw, mámleketimizdiń qorǵanıw potencialın arttırıw boyınsha áhmiyetli reformalardı ámelge asırdıq. Milliy gvardiya, Mámleketlik qorǵanıw sanaatı komiteti dúzildi.
Tarawda zamanagóy kadrlardı tayarlaw, áskeriy xızmetkerlerdi turaq jay menen támiyinlew, olardıń shańaraq aǵzaların, áskeriy pensionerlerdi qollap-quwatlawǵa turaqlı itibar qaratılmaqta.
Búgingi kúnde milliy armiyamızdıń jedel hám ıqsham, hár qanday qáwiplerge múnásip soqqı beriwge uqıplı jawıngerlik kúshke aylanıp baratırǵanı biziń eń úlken tabısımız.
Álbette, armiya tek qural-jaraq penen ǵana kúshli esaplanbaydı. Armiya bárinen burın ana-Watan ushın janın da ayamaytuǵın áskeriy xızmetkerler ásker hám serjantlar, oficer hám generallar menen qúdiretli.
Búgin Qurallı Kúshlerimiz qatarında Oatan qorǵawshısı bolıwdı óz ómiriniń mánis-mazmunı dep bilgen haqıyqıy bahadır, márt perzentlerimiz xızmet etpekte. Olar Ámir Temur, Jaloladdin Manguberdi, Babur Mırza sıyaqlı ullı babalarımızdıń jawıngerlik sheberligin dańqlı dawam ettirmekte.
Hár qanday sharayatta da óz minnetin hújdanlı atqarıwǵa ant etken márt hám bahadır saqshılarımızdıń pidákerlik xızmetleri hám mártligin bárshemiz jaqsı bilemiz hám joqarı qádirleymiz.
Óz ómirin Oatandı qorǵawday muqaddes hám juwapkershilikli iske baǵıshlaǵan hám bunı hár kúni, hár minutta ámelde dálillep atırǵan ana jurt qalqanları biziń maqtanıshımız bolıp tabıladı.
Elimizde tınıshlıq hám turaqlılıqtı bekkemlew maqsetinde mámleket, jámiyet hám shaxs qáwipsizligin támiyinlew sisteması túp-tiykarınan reformalanbaqta. Bunıń ushın eń tómengi sistema profilaktika inspektorları sisteması zamanagóy struktura sıpatında qáliplestirildi. Olar endi máhálle mákemeleri menen tıǵız birgelikte jumıs alıp barmaqta.
Búgingi kúnde 2017-jılǵa salıstırǵanda jınayatlar sanı 12 mıńǵa azayǵanı, bıyılǵı jıldıń altı ayınıń juwmaǵına bola bolsa, bar 9 mıń 251 máhálleden derlik 50 procentinde bir de jınayatqa jol qoyılmaǵanın ayrıqsha atap ótiw lazım. Bul, álbette, reformalarımızdıń unamlı nátiyjesinen dárek beredi hám bul jumıslarımızdı izbe-iz dawam ettiriwdi talap etedi.
Qádirli saltanat qatnasıwshıları!
Mámleketimiz jańalanıw dáwirine qádem qoyǵan birinshi kúnlerden baslap biz ashıq, pragmatikalıq hám ámeliy sırtqı siyasat júrgizip kiyatırǵanımız sizlerge jaqsı belgili.
Ótken qısqa dáwirde Oatanimızdıń region hám jáhán kólemindegi siyasiy ornı hám abırayı keskin arttı. Dún'yada Ózbekstanǵa isenim ruwxı hám birge islesiwge umtılıw principleri kúsheydi.
Dáslep, regionımızdaǵı mámleketler menen doslıq hám jaqsı qońsıshılıq qatnasıqları jolǵa qoyıldı. Shegaralar ashıldı, adamlar qáwimles aǵayinleri menen qatnasların tiklep, bir mámleketten ekinshi mámleketke emin-erkin barıp kele basladı.
Jáhán siyasattanıwshılıǵında «Oraylıq Aziya ruwxı» degen ibara payda boldı. Xalıqaralıq maydanda region atınan jańa baslamalar alǵa qoyıla baslandı.
Oraylıq Aziya mámleketleri basshılarınıń turaqlı ushırasıwların ótkeriw jaqsı dástúrge aylandı. Jaqında Túrkmenstanda bolıp ótken gezektegi másláhát keńesinde birge islesiwdiń jańa, perspektivalı baǵdarları belgilep alındı.
Sońǵı kúnlerde jan qońsımız Aўǵanstanda júz berip atırǵan waqıyalardı hámmemiz táshўish penen baqlap turmız. Biz bul mámlekette tezirek tınıshlıq hám turaqlılıq ornatılıwı tárepdarımız.
Aўǵanstan Oraylıq hám Qubla Aziya regionları arasında óz-ara baylanıslılıqtı bekkemlewde kópir wazıypasın atqara alıwına isenemiz.
Aўǵanstan menen qatnasıqlarımızda doslıq hám jaqsı qońsıshılıq múnásibetlerin qollap-quwatlaw hám ishki islerge aralaspawshılıq principlerine sadıq qalamız.
Bul mámlekette hákimiyat tranziti xalıqaralıq huqıqtıń ulıwma tán alınǵan normaların inabatqa alǵan halda, milliy kelisiw tiykarında tınısh jol menen ámelge asırılıwı oǵada áhmiyetli, dep esaplaymız.
Ótken dáwirde Rossiya, Qıtay, Qubla Koreya, Yaponiya, Túrkiya, Birlesken Arab Ámirlikleri hám basqa mámleketler menen nátiyjeli kelisimlerge eristik. Amerika Qurama Shtatları hám batıs mámleketleri menen pragmatikalıq birge islesiwge qaray jańa qádemler taslandı.
Birlesken Milletler Shólkemi, Islam birge islesiw shólkemi, Shanxay birge islesiw shólkemi, Ǵárezsiz Mámleketlerdiń Doslıq Aўqamı sıyaqlı xalıqaralıq strukturalar menen baylanıslar sapa jaǵınan jańa basqıshta dawam ettirilmekte. 2019-jılda Túrkiy tilli mámleketler birge islesiw keńesine tolıq huqıqlı aǵza boldıq. Bul mámleketimiz ushın xalıqaralıq maydanda jańa ekonomikalıq, siyasiy hám mádeniy imkaniyatlar ashıp berdi.
Ózbekstan Evroaziya ekonomikalıq awqamı menen baqlawshı mámleket statusında qısqa dáwirde nátiyjeli qatnasıqlardı jolǵa qoyıwǵa eristi. 2020-jılı mámleketimiz birinshi márte Ǵárezsiz Mámleketlerdiń Doslıq Aўqamında basshılıq etti. Bul dáwir pandemiya sharayatında ótkenine qaramastan, Ózbekstannıń bul baǵdardaǵı jumısı tabıslı shólkemlestirildi hám joqarı bahalandı.
Bıyıl Shanxay birge islesiw shólkemi basshılıǵın qabıl etip alamız hám onıń kelesi jılı ótetuǵın Sammitine puqta tayarlıq kórip atırmız.
Ekonomikalıq diplomatiya qurallarınan nátiyjeli paydalanıw respublika eksportı hám investiciyalar aǵımına unamlı tásir kórsetpekte.
Shet ellerdegi watanlaslarımızdı qollap-quwatlawǵa, olar menen nátiyjeli birge islesiwge úlken itibar berilmekte. Olar respublikamızdaǵı sociallıq-ekonomikalıq processlerge tartılmaqta. Jaqında mine usınday áhmiyetli wazıypalar menen tikkeley shuǵıllanatuǵın «Vatondoshlar» jámiyetlik fondın shólkemlestirgenimizden bársheńiz xabardarsız.
Áyne payıtta uzaq-jaqındaǵı barlıq progressiv mámleketler menen óz-ara doslıq hám birge islesiw qatnasıqların bekkemlew biziń tiykarǵı maqsetimiz bolıp qaladı.
Búgingi quwanıshlı kúnde biz benen aramızda otırǵan sırt mámleketlerdiń húrmetli elshilerine, xalıqaralıq shólkemler wákillerine, sırt elli sheriklerimizge, Ózbekstannıń barlıq doslarına tınıshlıq hám rawajlanıw tileymiz. Atap aytqanda, saltanatımızda qatnasıp atırǵan Franciya Senatınıń húrmetli wákillerine tereń minnetdarshılıǵımızdı bildiremiz.
Húrmetli watanlaslar!
Hámmeńizge jaqsı belgili, usı jıl 24-oktyabr' kúni mámleketimizde Ózbekstan Respublikası Prezidenti saylawı bolıp ótedi.
Sońǵı bes jıl dawamında mámleketimiz milliy saylaw nızamshılıǵında úlken ózgerisler júz berdi. Abıraylı xalıqaralıq ekspertler atap ótkenindey, jańa Ózbekstanda saylaw nızamshılıǵın izbe-iz jetilistiriw hám saylawlardı ótkeriw ámeliyatı sapa jaǵınan jańa basqıshqa kóterildi.
Bul rettegi Prezident saylawları birinshi márte 2019-jıldıń 25-iyuninde qabıl etilgen Saylaw kodeksi tiykarında bolıp ótedi.
Bul saylaw bárshemiz ushın Ózbekstannıń kelesi rawajlanıwı qanday joldan baradı, perzentlerimiz, shańaraǵımız, mámleketimiz keleshegin qalay quramız, degen sheshiwshi sorawlarǵa juwap beretuǵın oǵada áhmiyetli siyasiy ilaj bolıp tabıladı. Sonıń ushın bul siyasiy processke kóp milletli xalqımız da, jáhán jámiyetshiligi de úlken qızıǵıwshılıq hám itibar menen qaramaqta.
Saylawda dún'yanıń 50 ge shamalas mámleketi hám onlaǵan xalıqaralıq shólkemlerden baqlawshılar qatnasıwı kútilmekte.
Usı mániste, bolajaq saylawlar joqarı demokratiyalıq principler tiykarında ótedi hám jańa Ózbekstan xalqınıń ósip baratırǵan siyasiy pikirin, jámiyetlik belsendiligi menen mádeniy dárejesin ayqın kórsetedi, dep isenemen.
Áziz hám qádirli watanlaslarım!
Biz keyingi jıllarda belimizdi bekkem buwıp, milliy máplerimizdi támiyinlew, xalqımızdı razı etiw jolında shın kewilden miynet etip, oǵada áhmiyetli nátiyjelerdi qolǵa kirgizbektemiz.
Eń tiykarǵı nátiyje baslaǵan reformalarımız izge qaytpaytuǵın turaqlı tús alǵanında, búgingi jámiyetimizdiń mánawiy oyanıwında kórinbekte.
Mánawiy oyaw jámiyetti, óz aldına úlken wazıypalar qoyıp, keleshekke qaray isenim menen baratırǵan xalıqtı hesh kim óz jolınan toqtata almaydı. Bunday xalıqtı Jaratqanımız da qollap-quwatlaydı, bárha jolın ashıp beredi.
Búgin million-million watanlaslarımızdıń sana-sezimi, pikiri ózgerip, olar reformalar procesine ózin tikkeley tiyisli dep bilmekte, bul ózgerislerdiń belsendi qatnasıwshısına aylanbaqta.
Búgin biz bir xalıq, bir millet bolıp, gózlegen biyik maqsetlerimizge qaray isenimli barmaqtamız. Denemizde, qanımızda babalarımızdan miyras ullı qúdiret tolıp-tasıp turǵan eken, biz iygilikli arzıw hám maqsetimiz bolǵan jańa Ózbekstandı álbette, quramız. Ózbekstan hár tárepleme abat hám abadan, erkin demokratiyalıq mámleketke aylanadı.
Men siz, ázizlerdi, milleti, tili hám dinine qaramastan, bárshe watanlaslarımızdı, mine, usınday ullı hám dańqlı sapta jańa Ózbekstan jaratıwshıları qatarında kórip turǵanımnan baxtiyarman.
Aradan ele qansha jıllar, ásirler ótedi. Elimizde jańa-jańa áwladlar dún'yaǵa keledi. Milliy mámleketshiligimizdi tiklep, bizge rawajlanıw hám abadanlıqqa erisiw jolında mine usınday sheksiz imkaniyatlardı jaratıp bergen ǵárezsizligimiz janajan Oatanımızdıń dańqlı tariyxında hámiyshe eń jarqın, óshpes bet bolıp qaladı.
Pursattan paydalanıp, siz qádirdanlarımdı, húrmetli nuranıylarımız, mehriban apa-qarındaslarımız, ullı maqsetke umtılǵan jaslarımızdı, pútkil xalqımızdı Ǵárezsizlik bayramı menen jáne bir márte shın kewlimnen qızǵın qutlıqlayman.
Mine usı múbárek áyyyamda barlıq tabıslarımızdıń jaratıwshısı bolǵan miynetkesh, márt hám saqawatlı, keńpeyil hám joqarı mártebeli xalqımızǵa perzentlik mehiri menen tájim etemen.
Bárshemizdi aq juwıp, aq tarap kamalǵa keltirgen ana xalqımız bárha aman bolsın!
Elimizde jasap atırǵan hár bir shańaraq, hár bir insan iygilikli maqsetlerine jetsin!
Ǵárezsizligimiz máńgi bolsın!
Itibarıńız ushın raxmet.